İstanbul Türkler’e Kalamaz

Ne kadar geriye bakarsanız o kadar ileriyi görebilirsiniz” çok sevdiğim bir deyimdir. Bugün yaşadıklarımıza ne kadar da uyuyor.

Çok kişi bilmez Amerika, Irak’tan önce bizi de ‘kurtarmaya’ kalkmış. Tam 89 yıl evvel Sevr öncesinde oluşturulan bir Amerikan Komisyonu, verdiği raporla İstanbul’un Milletler Cemiyeti’ne bağlı ve mandacı devletin gözetiminde ayrı bir ülke olmasını tavsiye etmişti.

SEVR’İN koşullarını kağıda dökmek üzere toplanan Paris Barış Konferansı, 28 Nisan 1919’da Milletler Cemiyeti Misakı’nı imzaladı.

Bu kuruluş belgesinin manda devletlerle ilgili maddesi, Osmanlı’dan koparılan vilayetlerin hangi mandacı devletin himayesine gireceği hususunda, o coğrafyadaki toplulukların isteklerinin belirleyici olacağını öngörüyordu.

Paris Konferansı’nda, bu toplumların arzularının ne olduğunu saptamak üzere bir komisyon gönderilmesi de kararlaştırıldı; ancak, Fransa komisyona katılmayı reddedince İngiltere de vazgeçti. Sonuçta sadece bir Amerikan heyeti (King-Crane komisyonu) yola çıktı.

10 Haziran 1919’da Yafa’ya gelen Amerikan komisyonunun temelde iki görevi vardı. Biri, Arap illerinde kamuoyunun eğilimlerini saptamak, öbürü de Arap toprakları dahil olmak üzere savaş öncesi Osmanlı Devleti üzerinde genel bir ABD mandası olabilirliğini araştırmak. Komisyonun nabız tuttuğu yerleşim merkezleri, ilginç bir rastlantı ile günümüz ABD’sinin ilgi odaklarıydı.

Heyet; Şam, Beytüllahim, Hebron, Beer-Seba, Gazze, Ramallah, Nablus, Cenin, Nasıra, Şam, Amman, Tel Aviv, Dara, Baaalbek, Beyrut, Cebel, Batrum, Sidon, Zahle, Trablusşam, İskenderun, Lazkiye, Hama, Halep, Adana, Mersin ve Tarsus’da incelemeleri ardından 21 Temmuz’da Amerikan destroyeri “Hazelnut” ile İstanbul’a doğru yola çıktı.

Rapor, Sevr Antlaşması’ndan (10 Ağustos 1920) tam bir yıl önce tamamlandı. King-Crane Komisyonu raporunda; Mondros Türkiye’sinin, İstanbul, Ermenistan ve kalan Anadolu olmak üzere üç devlete ayrılması ve her üçünün de ABD mandası altına sokulması tavsiye edildi.

28 Ağustos 1919 tarihli King-Crane Komisyonu raporunun tavsiyeler bölümünde yer alan dördüncü maddesi:

Doğu yarıküresinin üzerinde pek çok devletin hak iddia ettiği bu ‘köprü toprakların’ önemi göz önüne alınırsa, İstanbul ve Boğazlar’ın denetimi konusu farklı bir yaklaşımı gerektiriyor.

(Buranın) durumu o kadar benzersiz, ilişkiler öylesine karmaşık ve geniş kapsamlı, sorumluluklar öylesine ağır, olasılıklar o kadar tüyler ürperticidir ki, Osmanlı Devleti’nin son derece kötü bir yönetim siciline sahip milleti şöyle dursun hiçbir ulus tek başına böyle bir görev için uygun değildir.

Dünyada böylesine şiddetle bir uluslararası yönetimi talep eden başka hiçbir yer yok; bu bölgenin önemi, ulusların yalnız bencilce itiş kakışlarını ve sonu gelmez entrikalarını bir yana bırakmalarını değil, aynı zamanda bu stratejik fırsattan tüm ülkelerin lehine yararlanmalarını da şart koşuyor.

Bu, bir İstanbul devletinin kurulması anlamına geliyor: Doğrudan ve sürekli olarak Milletler Cemiyeti’ne bağlı, ama muhtemelen vasi olarak Cemiyet’e karşı sorumlu ve onun tarafından azledilebilecek tek bir mandater devletçe yönetilen bir İstanbul.

Böyle bir çözüme ilk bakışta kuşkusuz Türkler’in çoğu karşı çıkacaktır. Fakat Türkiye, bu kadar muazzam bir dünya sorumluluğuna açıkça uygun değildir.

Dahası, bu dayanılmaz sorumluluğun omuzlarından alınması ve hükümetinin yüzlerce yıldır sınırsız entrikaların merkezine dönüşmüş bu yerden çıkarılması, Osmanlı devleti için de daha iyi olacaktır.

Sıradan Türk halkı, emperyalizmin erişiminden özgür, çok daha mutlu bir hayat sürecek ve Osmanlı devleti kendisini, kendi yurttaşlarının refahına hasredebilecektir.”

Amerikalı ilk “dostlarımız”!

Dr. Henry Churchill King: 1858’de Michigan Hillsdael’de doğdu. Oberlin College’ın müdürü ve ünlü bir eğitimciydi. Teoloji, eğitim ve felsefe alanlarında çok sayıda kitabın yazarıdır. 1918-1919 arasında Fransa’daki YMCA’nın (Young Men’s Christian Association) dinsel etkinliklerini yönetti.

Eylül 1919’da Barış Konferansı (Paris) Osmanlı Devleti’ndeki Manda Devletler hakkında Müttefikler Arası Komisyon’un Amerikan kesiminde görevlendirildi.

Charles R. Crane: 1858’de Chicago’da doğdu. Çeyrek yüzyılı aşkın bir süre bu kentte imalat işiyle uğraştı. 1917’de Başkan Wilson tarafından Özel Diplomatik Misyon’a seçildi.

1919’da King’le birlikte aynı komisyon üyeliğine getirildi.

Mayıs 1920’den Haziran 1921’e değin ABD’nin Çin büyükelçisi olarak görev yaptı.

Reklamlar
Bu yazı ABD, Ingiltere, Ortadoğu, Osmanlı, Savaşlar, Tarih, Türkiye içinde yayınlandı ve , , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s